Edebiyatistan - Özgürlükler Ülkesi Edebiyat Şehri | Edebiyat, Şiir, Öykü, Makale, Deneme, Şair, Edebiyat Haberleri, Türkoloji, Türk Edebiyatı, Roman

Balkanlar ve Orta Avrupa’da bulunan devletlerin  tarihi vesikaları genelde   Rumeli’nin fethinden sonra yani Sultan I. Murad’dan itibaren Osmanlı İmparatorluğu ile özdeşleşmiş olup bu gün Türkiye Cumhuriyeti Arşivlerinde mahfuzdurlar.

 Başbakanlık Vakıflar Genel Müdürlüğü Arşivi’nde ise bugün 43.000 civarında vakfiye ve sayıları milyonları aşan belge mevcut bulunmakta ve  Osmanlı İmparatorluğunun  Kırımdan Basra’ya, Viyana kapılarından Tebriz önlerine, Kuzey Afrika ülkeleri dahil olmak üzere   geniş bir sahaya  yayılmaktadır.

Osmanlı Devleti merkezi idare yerine mahallinden idareye önem vermiş ve bu hususta vakıf kurumunu kullanmıştır. Vakıflar vasıtasıyla  öğretim, sosyal , kültürel ve ekonomik  ihtiyaçları karşılamış, sosyal patlamaların önüne geçmiş, beldeleri imâr ve ihya etmiştir.
 Otuz yıldan bu yana, Başbakanlık Vakıflar Genel Müdürlüğü Kültür ve Tescil Dairesi Başkanlığı Arşivi’nde bulunan Fatih Sultan Mehmed’in Eyüp Sultan , Sultan II. Bayezıd, Kanuni Sultan Süleyman’ın oğlu  Şehzade Mehmed , Nurbânû Valide ( Atik Valide ) Sultan, I. Mahmud, III. Selim, Beyhan Sultan, II.  Mahmud,  Bezm-i Alem Sultan  Vakıf Gureba Hastahanesi,  II.Abdülhâmid Han gibi padişah, valide sultan  ve  sultan vakıflarını ön plana alarak yayımlamaya gayret ettik.  Kıbrıs ve Doğu Anadolu Fatihi  Lâla Mustafa Paşa, Yemen Fatihi Gazi Sinan Paşa, Beypazarı ve Nasuh Paşa, Niksar Vakıflarına Genel Bakış,  Tokat Vakıflarına Genel Bakış,1257 Tarihli Amasya-Taşova-Alparslan Er-Rufâî gibi tezyinatlı ve tezyinatsız vakfiyeleri de zaman zaman yayına çıkardık. Kültür tarihimiz  için önemli olan bu belgeler, devrin kültürünü, ekonomisini, yapıların tarihini  kesin olarak açıklaması bakımından önemli kültür hazinelerimizdir.
 İşte bunlardan sadece biri de Padişah Sultan II. Bayezıd’ın kızı Hatice Sultanla evli olan Abdülhay oğlu Gazi Yahya Paşa’nın 1505 tarihli Vakfiyesidir. Vakfiyenin incelenmesinden, Hatice sultanla evli ve evinin İstanbul-Kadırga Limanı çevresinde olduğu  ve aşağıdaki eserleri gelecek nesillere bıraktığı anlaşılmaktadır :
1.Üsküp, Bozdoğan İlyas evlerinde  Cami, imâret, öğretmen evi,  2 wc,  misafirler için 4 tâbhane, mutfak, fırın, 2 anbar, mahzen, misafirlerin hayvanlarını bağlamak için ahır, ferraş-kayyum için 2 ev, yaptırmış,
2.Sofya’da Bedesten, Hamam, Yukarı Şaraçpınar mevkiinden Sofya’ya su getirip, çeşmeler yaptırmıştır
3.Niğbolu’da  38 odalı Kervansaray, Ahi Evran Tekkesi,
4.Niğbolu-Lofça kasabasında hamam,
5.Hirsove Kasabasında bir hamam,
6.İstanbul-Kadırga Limanı Mahallesinde çifte hamam,
7.Kadırga’da  inşa ettirdiği mektep, cami yaptırıp  söz konusu eserleri ırk, dil, din farkı gözetmeksizin insanlık hizmetine sunmuştur.
 Bunların ilelebed idamesi için de Üsküp, Sofya, Filibe,  Niğbolu ve Şumnu’da gelir getirecek emlâkleri  de vakfetmiştir.
 Allah rızası, fakir-fukara ve ulema-sulehanın hizmetine vakfetmiştir. İmârette  halktan sınıf farkı gözetmeksizin, herkese ekmek ve yemek ikram edilmesi, namaz kılanlar için cami, Kur’an-ı Kerim  öğrenmek isteyenler için  öğretmenlerin tilâvet dersi vermeleri, hat öğrenmek isteyenlerin gereksinimlerinin karşılanmasını, öncelikle kendi yaptırdığı  vakıf eserlerinin tamir ve termim işlerine önem verilmesi vakıf şartları arasında belirtmiştir.
 Ayırıca vakfiyede  eserlerdeki personelin  alacakları ücreti, ekmek gramajı, gibi o dönemin sosyal ve ekonomik girdilerini,  dini kurallara uygun satın aldığı mülklerin bir kısmının fiatı ile kimden aldığı, çelebi unvanlı kimselerin çokluğu vakfiyede dikkati çeken öğelerdir.
 1.Kendi mülkü bulunan  Üsküp’te camii şerif etrafındaki 8 dükkan, karşısındaki 15 dükkan, Paşa Mahallesinde Hamamın tamamı, Hamam civarındaki kendisine miras kalan evi,
 2.Üsküp’te Kadı görevinde bulunduğu sıralarda  Dilbend Çelebi adıyla söhreti bulunan  Ihsak Çelebi bini  Mevlâna İsa  Şahinoğlu Mahallesinde  satın alıdığı yer,
 3.Hamamın yanında Pazarbaşı Ali’den  satın aldığı bahçe, Bakkalar Çarşısında  Divani Mehmedi oğlu  Habib’le  Hundi binti  Şirimerd’den  aldığı dükkanların tamamı,
 4.Hacı Hüsam bini  İlyas vekili  Hüseyin Çelebi’den satın aldığı  evler ile 2 fırını,
 5.Mezkur fırın yanında   Hamza’dan aldığı süfli evler, ahur ve anbarı,
 6.Haraçcı Hacı Hüsam’dan 30.000 akçe ve bir firenk kemha kaftana satın aldığı iki ev, ahur , pınar ve Wc. İle bunlara bitişik 12 dükkan
 7.Balıkpazarında  İstvan Veledi Todori ve  İstvan veledi Martin’den  şer’i şerifile aldığı 5 balıkçı dükkanı,
 8.Balıkpazarında mülkü olan 2 dükkan,
 9.Balıkpazarında Terzi Pavlo adındaki zimmiden  3.500 akçeye satın aldığı  iki katlı ev ile önündeki 4 dükkan,
 10.Belirtilen evin arkasında olan ve  Olyore Berbina adlı zimmiden 5.000 akçe ve bir çuha kaftana satınaldığı iki katlı ev,
 11.Vardar Suyunun öte yakasında  Hamza Bey Hatun’dan satın aldığı 2 değirmen ile değirmenler arasındaki bahçe, ev,
 12.Üsküp- Lübança Nahiyesinde 2 değirmen evi ve  birer göz değirmen,
 13.Üsküp-Lübança Nahiyesi Söğütlüdere’de  İsa Bey oğlu Hasan Çelebi evi kartşısında, hacı İskender vekili Kara Mehmed tasarrufunda olan Çiftliğin tamamı, Çiftlikteki  2 ev, fırın, 4 koyun ağılı, 2 bahçe ki biri değirmenin başında, diğeri ayağında,  Aynı yerde su yolunda  bir binada 4 göz değirmen, değirmen evi,  çiftlik çayırı, tarlalarının tamamı,
 14.Üsküp- Baykooğlu Mahallesinde  Hacı İlyas oğlu Hacı Hüsameddin’den alınan 6 ev,
 15. Sultan Bayezıd Han tarafından kendisine verilen  Radoşane Köyünün tamamı,
 16.Üsküp- Haraçcı Şücâ  mahallesinde Kapanhanı karşısında  Hartaççı Hacı Hüsam Bini İlyas’dan 6.000 akçeye satınalınan  8 hücreli süfli ev ( bir tarafı Hacı İsa Bey Vakfına huduttur),
 17.Sofya’da Atyebi emlakinden kendisinin yaptırdığı 36 dükkanlı, 8 odalı, bedesten, zeminde 101 adet dükkan,
 18.Bedesten yanındaki Kervansaray’dan şer’i şerifle satın aldığı  7 dükkan,
 19.Latin tayfası için yaptırdığı evler,
 20.Sofya’da Davud Atar Mahallesinde Hazma Çelebi bini Mustafa’dan  satın aldığı ev ki sınırları güneyi mezkur vakıf mülküne, kuzeyi  yol ve Papaz oğlu emlakine,  Batısı Kiliseye ve Dragana Nasrani emlakine huduttur.
 21.Sofya-Leşence Suyu üzerinde  Dursun Reis oğlundan satın alınan bir değirmen evi içinde 4 göz değirmen, değirmene bitişik  Yâsin Çelebi’den satın alınan  Kirişhane  ve bahçesi, onun yanında  Fatma binti Hızır’dan  satın alınan bir değirmen evi içinde 3 göz değirmen,
 22. Sofya yanında  Budyana, Malsoça arasında kalan çiftliğin tamamı,
 23.Sofya, Pomat  Mahallesinde Karagöz oğlu Kâtip İlyas Çelebi’den satın alınan 13 dükkan, 2 ev, bir de arsa ( arsaya vakfın masraflarının karşılanmasına dönük bir şey yapılması şartıyla ).
 24.Ahi Murad oğlu Mehmed’den satın aldığı bir balıkçı dükkanı, bir tarafı Şadi Bey Vakfına bitişiktir ( buradan Bulgaristan’da Şadi Bey Vakfı olduğu anlaşılıyor ).
 25.Sofya’da kendi temiz  parasından yaptırdığı hamamın tamamı,
 26.Bulgaristan,  Filibe  Sultan tarafından temlik edilen Kalyorve Köyü’nün öşrü, bağ, Yundalanı adıyla bilinen  mezra, Kozludere suyu üzerinde değirmen,  çeltik değirmeni,  Agurluoğlu adıyla bilinen Köyde  değirmen evi, değirmen, Yakupça adlı köyde Murad-ı Hüdâvendigâr’ın  koyun sürüsü ve tay  yetiştirmek üzere olan arazi ve 130 baş  koyun,  su sığırı ( manda ) ve buzağılarıyle 450 baş sığır, Sultan’ın Filibe’deki Vakfına ilhak etmiştir.
 27.Niğbolu’da Nurbanu  Valide Sultan’ın yaptırdığı 38 odalı  kervansaray, kervansaraya bitişik ahır, 11 dükkan,  kervansaray karşısında kasap dükkanı,
 28. Niğbolu’da 23 adet debbağ dükkanı, 23 dükkandan  en güzel biri Ahi Evran Tekkesi’ne ait olup, eğer bir kâfir  hidayete erişip Müslüman olursa ve sünnet olursa, bu dükkan ona verilsin ve kira alınmasın,
 29.Racka  Suyu üzerinde 22  dükkan ,
 30.Liman karşısında on odalı ve 10 dükkan,
 31.Hisar kapısı önünde  5 dükkanın tamamı, Köprü üzerinde 4 oda  dükkan ?),
 32.Köprü ile kervansaray ortasında  olan 7 dükkan, Köprüden aşağı, kervansaraya karşı 12 dükkan, kervansaray yanında vâkıfın inşa ettirdiği iki ( katlı ? ) ulvi evleri olan ve ahırı bulunan Tekke ( Ahi Evran Tekkesi olması gerekir ? ),
 33.Hacı Yusuf’tan şer’i  şerif ile satın aldığı tuz ambarı ve başhane,
 34.Aksak Danişmend’den satın aldığı 2 dükkan ve avlularıyla birlikte iki ev,
 35.Arap oğlu Süleyman’dan satın aldığı 2 oda, 4 dükkan,
 36.Kaptan Ayas’dan satın aldığı   ahırıyla birlikte 2 ev ve 7 dükkan,
 37.Hacı oğlu Yahşi’den satın aldığı  ahırlı 2 ev ve 2 dükkan,
 38.Tuz ambarı dolayısıyla Vâkıfın inşa ettirdiği 6 dükkan,
 39.Ramazan Hoca’dan satın aldığı yerin üzerine  vâkıfın  yaptırdığı  6 dükkan, 4 ev, bir ahır,
 40.Kaptan Musa’dan satın aldığı   yer üzerine bir bina yapılıp, vakfın gelirlerine katılması,
 42.Niğbolu Nahiyesi, Şiyakova Köyü yanında bulunan çiftliğin tamamı,
 43.Niğbolu- Lofça Kabasında vâkıfın yeni yaptırdığı  muhteşem Hamam,
 44.Niğbolu Sancağı- Şumnu Kasabası, Vardar Yeniçeri Kadısı Mevlânâ Sinan Çelebi’den satın aldığı  hamam, önünde  sabunhanesi ,bahçesi, bağı vardır,
 45.Hırsove Kasabasında inşa ettirdiği hamam ve cami,
 46.Ezdin adlı Kasabada Süleyman Bey oğulları Kasım Çelebi ve Yusuf Çelebi’den satın aldığı hamam, yaptırdığı değirmen,
 47.İstanbul-Kadırga Limanı yanında Hüseyin Ağa Mescidi Mahallesinde  olan emlaki, hamamdan gelen suyu, müteaddit evleri, güvercinliği, otluk yerleri, güneyi kale duvarı, Kuzeyi Hüseyin Ağa Vakfı, Batısı kadırga Limanı ve Ahmed Paşa’nın vakıf bostanlığı ile çevrili bahçeyi,
 48.İstanbul-Kadırga, bir tarafı Hisarduvarı ve yol, Selânik Sancağı Beyi merhum Abdullah Bey oğlu Hüseyin Bey ‘den  satın alınan evlerin tamamı, evlerin önüne yapılan  9 evin de tamamı, bahçe
 49. İstanbul- Kadırga Limanı Mahallesinde  inşa ettirdiği çifte hamam,
 50.İstanbul-Kadırga’da bir yeni yaptırdığı mektep,
 51.İstanbul- Balat İskender Paşa Bergosu yanında bir kıt’a arsa,
 52.İstanbul-Unkapanı’nda Haliç kenarına, inşa ettirdiği 16 dükkan, 19 mahzen, bozahane, kasap dükkanı,
 52.İstanbul Kozludere’nin üst yanında,  Silâhdarlar cemaatinden  Koz Murad oğlu Mehmed’ten, Hamza bini Ali, Yusuf bini Abdullah, İlyas bini Abdullah, Nasuh bini Hüseyin, Mehmed  Dede bini Mustafa ve Erini binti İlya adlı yahudiden satın aldığı bahçelerin,bağların, evlerin, bütün binaların ve imâretlerini; 49-52.maddede bahs olunan emlaki, Sultan II. Bayezıd İmâret-i Amireye ilhak etmiştir.
 Ayrıca  Gazi Yahya Paşa Döneminde vefat etmiş olan Selânik Sancak Beyi’nin  Abdullah Bey oğlu Hüseyin Bey, Tırhala Sancak Bey’i Hüseyin Ağa, Yakup Paşa’nın emr-i Ahurunun  adının Mesih ………….  olduğunu öğreniyoruz.