|
Modernizm, genel ve toplumsal düzeyde aydınlanma ilkelerini temel alan toplumsal projenin adıdır. Aydınlanma ise, inanca karşı bilgiyi, teolojiye karşı ise bilimi ön plana alan bir düşünce sistemidir. Modernizm temelinde aydınlanma düşüncesi yer alır. Akıl ve bilimi ilerlemede sadece bir araç olarak görür. Nesnel ve evrensel bilginin ancak akıl ve deney yoluyla edinilebileceği konusunda kesin bir epistemolojik konuma sahiptir. Ve bu bütün modernist öğretilerde sabit bir noktadır. Modernizm bu noktada her tür öğretiye dayanak olacak olan bir epistemolojik ve tarihsel bilinç zeminidir.
Modernizm’e ilk eleştirileri getiren romantiklerden, yine aynı teorik zeminde modernizmin hedeflerine ulaşmaktaki başarısızlığının teorik eleştirisini oldukça derinlikli yapan marksizme kadar her öğreti ya ya felsefe dahil olmak üzere, sonradan postmodern felsefenin yoğun saldırılarına hedef olacak olan bu konumlara ve hedeflere sahiptir. Modernizm içerden eleştirisi postmodernizmden çok daha önce, bizzat modernizmin kuruluş ve gelişme evrelerinde dahi görülür. Bu sorgulamalar postmodern konumlardaki gibi olmasa da önemli ölçüde modernizmi içerden zorlayan ve sınırlarına vardıran yönelimlerdir. Modernleşme hedeflerine ulaşılamadığı görüşünün yaygınlaşmasından sonra aydınlanma ilk olarak Marks, Nietzsche ve Sigmund Freud gibi isimler tarafından eleştirilmeye ve sorunsallaştırılmaya başlanmıştır.Marks, aydınlanmanın olumlu yanlarına sahip çıkarken, aydınlanmanın sınırlarını ortaya koydu. Marks’ın görüşüne göre “Özel mülkiyet; eşitlik, özgürlük ve kardeşlik ilkeleri ile zıtlık içerisindedir. Bunu temeli sınıf olan bir kuramla açıklamakta zorluk çekmemiştir. Burjuvazi yapabileceği devrimci rolü yerine getirdikten sonra gericileşmiştir ve görev artık proletaryanındır.
Hümanizmi ve özgürlüğü getirecek sistem sosyalizmdir. Tarihin öznesi işçi sınıfıdır ve gerçek anlamda aydınlanma projesini gerçekleştirecek olan da bu öznedir. Tarih sahnesine proletarya insan kılığında çıkmış olan özne’dir. Çünkü aydınlanma düşüncesinin kurucusu burjuva sınıf ve dolayısıyla burjuva toplumu belli bir anda aydınlanmacı ideallerle çelişkiye düşmektedir. Marks bu çelişkinin maddi olarak toplumsal, ekonomik ve siyasal yapısını eserlerinde göstermeye çalışmıştır. Ancak Marks bu köktenci eleştirilerinde yine de aydınlanmacı ilkelere bağlı kalır. Eleştirel çalışmasının bütünlüğü her ne kadar kendi hedef ve niyetlerinden bağımsız olarak aydınlanmanın sınırlarını göstermeye yönelik eleştirel bir derinlik gösteriyor olsa da bu derinliğin öteki tarafına geçme konusunda hiçbir açıklık içermez.
“İlerleme yalnızca modern bir düşüncedir, fakat yanlış bir düşünce” diyen Nietzsche modernleşmenin temel ilkelerine karşı olduğunu dile getirmiştir. Nietzsche, ilerleme, özgürlük ve hakikat kavramları gibi temel aydınlanmacı kavramları sorunsallaştırmış ve birçok yerde bunu yadsımıştır.
Pek çok kişi modernizmin yanlış yapılanma sonucu amacına ulaşamadığını bundan dolayı da benimsenmediğini savunmuş ve bunu türlü şekillerde dile getirmişlerdir. Merhum Cahit Zarifoğlu da bunlardan sadece biridir. Şiirlerinde ve yazılarında bu durumdan rahatsızlığını defalarca dile getirmiştir. Bunlardan bazıları:
Petrol ya da banker sellerinde boğuluyorsun
Külçe külçe dolar ya da sefalet secden olacak yerde
O eski kadim iklim kim bilir nerde sürer
Perişan birkaç evde kim bilir veliler dilinde
(? Soru İşaretlerinden Biri)
Şair doğanın dengesini modernizm adına yapılan bir takım şeylerin neden olduğunu söylüyor. Ve eski günlere doğanın bozulmamış haline duyduğu özlemi dile getiriyor. Fakat yine de bu durumdan dolayı ümitsizliğe kapılmıyor. Bu durumda dahi güzel şeylerin yaşanılabileceğine inanıyor. Bunu modernizm eleştirisi yaptığı bütün şiirlerinde dile getirmiştir. Bakıyorsunuz kuşlar
Hazır
Sokak lambaları yanık unutulmuş
Bir Kadıköy vapuru hınca hınç insan
Çok geçmeyecek
Martılar beyhude turlar atacak
Kıyılar lağım konserve kutuları
Mısır koçanları
Sevgi aranabilir yine
(Mavi Gök Orda Mı?)
Şair görüldüğü üzere bu şiirine önce bir tasvirle başlamış. Şiirin ilerleyen mısralarında yine sözü modernizme getirmiş, şikayetini yinelemiştir. Kuşlar hazır, sokak lambaları var ve bunlar yanık unutulmuş. Kadıköy’de bir sahil manzarası tasvir edilmiş. Vapur, hınca hınç karşıya geçmek isteyen ve dünyada olan çoğu şeyden habersiz insanlarla dolu. Ve çok geçmeden gökyüzünde martılar süzülmeye başlayacak. Kıyılar lağım konserveleri ve mısır koçanları ile kirlenmiş, kendinden geçmiş, diyor ve ekliyor şair: böyle bir ortamda dahi sevgi aranabilir. Şair şehirleşmeden ve çevre kirliliğinden yakınıyor. Bu ortamda kendisi de yaşıyor, çoğu kez umutsuzluğa kapılsa da yine de umutludur. Bir şeylerin değişebileceğine inanıyor. Gelip kozmetikten söz edişin
Bakıyorum aleve dönüşüyor bir çırpıda
Dost
Bu eli sıkı tut
Çarşıda evimizden uzakta
Bir pazu güreşi varsa kaybolmayalım Geçecektir daha daha
Günler
Bilemeden kavramak nasıl Zirvesine göz koyduğum dağlara bak
Koşup takıldığım çitlere bak
(Ve Tek Karede Bir Film)
Şair modernleşme ile ortaya çıkan olumsuzluklar karşısında dimdik ayakta durmaya çalışıyor. Ve bunun için dayanışma içerisinde olmak gerektiğini söyler. Eğer bir yerlerde bir şeyleri düzeltmek için gerekli en ufak bir ümit, bir ışık varsa ona sarılalım. O ışık da kaybolunca her şey için çok olmasından korkuyor. _____________________________
Kaynakça:
Zarifoğlu, Cahit. Şiirler. İstanbul: Beyan Yayınları, 2004
Hece Dergisi (Cahit Zarifoğlu Özel Sayısı). Ankara: Hece Yayınları, 2007. S 126, 127, 128.
Kahraman, Hasan Bülent. Türk Şiir Modernizm Şiir. İstanbul: 2004 |
(0 Oylama)
Toplam Forum Konusu : 237
Toplam Forum Mesajı : 241 